fa سنجش تاب آوری شهری در برابر مخاطره سیل با استفاده از رویکردی چندمعیاره (مورد مطالعه: مناطق واقع بر مسیر رودخانه های شهر تهران) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANyekan;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:115%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">سنجش تاب‌آوری شهری می‌تواند به توسعه استراتژی‌ها و سیاست‌های مناسب برای شهرهایی که با شوک‌های غیرمنتظره و پیامدهای آن مواجه هستند، کمک کند. از آنجایی‌که تاب‌آوری شهری مفهومی پیچیده است و عملیاتی کردن آن دشوار است، توسعه تکنیک یا روشی برای به فعلیت رساندن این مفهوم نقطه عطف بزرگی در جهت درک عوامل و تعاملاتی است که به ایجاد و حفظ تاب‌آوری کمک می‌کنند.</span></span></b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"> <b>کلان&shy;شهر تهران دارای تمرکز بالایی از صنایع، سازمان‌های دولتی، خدمات و تأسیسات است که مدیریت آن را در زمان وقوع یک بلای طبیعی بسیار پیچیده می‌کند. شرایط پیشین یا ویژگی&shy;های ذاتی اجتماعی-اقتصادی نشان می‌دهد که تهران از نیروهای سیل مصون نیست، در واقع سنجش تاب‌آوری در برابر بلایای شهری برای مناطق واقع بر رودخانه&shy; ها در تهران به دلیل ویژگی‌های ذاتی آن و تغییرات مکانی- زمانی سیلاب در منطقه حائز اهمیت است. این پژوهش بر سنجش تاب‌آوری مناطق واقع بر مسیر رودخانه&shy; های شهر تهران متمرکز است.</b></span></span><b> </b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">رویکرد اندازه‌گیری مبتنی بر ایجاد یک شاخص ترکیبی بر اساس شش بعد تاب‌آوری اجتماعی، اقتصادی، نهادی، زیرساختی، سرمایه اجتماعی و محیطی در برابر سیل است.</span></span></b><b> </b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">این پژوهش با توسعه یک روش تصمیم &shy;گیری چندمعیاره ترکیبی انجام گرفته است، مدل </span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">AHP</span></span></b><b><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"> برای اولویت &shy;بندی شاخص&shy;های انتخابی و مدل </span></span></b><b><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%">TOPSIS</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:115%"> به‌منظور رتبه &shy;بندی مناطق واقع بر مسیر رودخانه&shy; های شهر تهران بر اساس سطوح تاب‌آوری آن&shy;ها استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که منطقه ۲۲ تاب‌آورترین منطقه است، درحالی‌که مناطق 4، 5 و 14 دارای کمترین سطح تاب‌آوری هستند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به سازمان‌های برنامه‌ریزی شهری مانند مرکز برنامه‌ریزی تحقیقات تهران کمک کند تا تاب‌آوری در برابر بلایا را در برنامه‌ریزی شهری ادغام کند و از برنامه‌های واکنشی به استراتژی‌های انطباقی شهری پیشگیرانه مانند برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری حساس به ریسک تغییر دهند.</span></span></b></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">Measuring urban resilience can help develop appropriate strategies and policies for cities facing unexpected shocks and their consequences. Since urban resilience is a complex concept and difficult to operationalize, developing a technique or method to actualize this concept is a major milestone in understanding the factors and interactions that help create and maintain resilience.</span></span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">Tehran&#39;s metropolis has a high concentration of industries, government organizations, services, and facilities, which makes its management very complicated when a natural disaster occurs. Previous conditions or inherent socio-economic characteristics show that Tehran is not immune from flood forces. In fact, it is important to measure resilience against urban disasters for areas located on rivers in Tehran due to its inherent characteristics and spatial-temporal changes of floods in the region.</span></span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">This research focuses on measuring the resilience of the areas located on the rivers of Tehran.</span></span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">The measurement approach is based on creating a composite index based on six dimensions of social, economic, institutional, infrastructure, social capital, and environmental resilience against floods. This research has been done by developing a mixed multi-criteria decision-making method. The AHP model has been used for prioritizing the selected indicators and the TOPSIS model has been used to rank the areas located on the rivers of Tehran city based on their resilience levels.</span></span></span> <span style="font-size:12.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" times="">The results show that region 22 is the most resilient region, while regions 4, 5, and 14 have the lowest resilience levels. The findings of this research can help urban planning organizations such as Tehran Research Planning Center to integrate disaster resilience in urban planning and change from reactive plans to preventive urban adaptive strategies such as risk-sensitive urban land use planning.</span></span></span></span></div> تاب‌آوری شهری در برابر سیل, AHP, TOPSIS, مناطق واقع بر رودخانه‌ها, تهران Urban resilience against floods, AHP, TOPSIS, Areas located on rivers, Tehran 101 122 http://jsaeh.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1486-1&slc_lang=fa&sid=1 Hossein Hataminejad حسین حاتمی نژاد hataminejad@ut.ac.ir 100319475328460011606 100319475328460011606 Yes Faculty of Geography, University of Tehran دانشگاه تهران Alireza Sadeghi علیرضا صادقی sadeghi.alireza@ut.ac.ir 100319475328460011607 100319475328460011607 No Faculty of Geography, University of Tehran دانشگاه تهران