تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی مخاطرات محیطی

تحلیل فضایی آسیب‌پذیری شهر سقز در برابر سیلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، گروه جغرافیای انسانی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری اقلیم شناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
10.22034/jsaeh.2026.137646.1000
چکیده
هدف: هدف این پژوهش شناسایی تفاوت‌های فضایی آسیب‌پذیری شهر کوهپایه‌ای سقز در برابر سیلاب و تعیین سهم عوامل مختلف بر آسیب‌پذیری از مخاطره سیلاب است.

روش پژوهش: این پژوهش مبتنی بر مجموعه داده‌هایی است که از چندین فایل GIS مشتمل بر لایه‌های ارتفاع، شبکه‌های هیدروگرافی، کاربری اراضی شهری، بارندگی و پوشش سبز تهیه شده است. برخی از داده‌ها نیز از Google Earth استخراج شده‌اند. از چند ابزار GIS و مدل فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) برای تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شده است.

یافته‌ها: نتایج تحلیل نشان داد که فاصله از شبکه هیدروگرافی با وزن473/0 مهم‌ترین عامل مؤثر بر آسیب‌پذیری شهر سقز در برابر سیلاب است و پس از آن کاربری اراضی با وزن 284/0 قرار دارد. نرخ سازگاری مدل 0189/0 به دست آمد که بیانگر اعتبار و پایایی مناسب محاسبات است. همچنین تحلیل پهنه‌بندی نشان داد که 25/8 کیلومتر مربع از شهر در طبقه آسیب‌پذیری زیاد و 33/4 کیلومتر مربع در طبقه آسیب‌پذیری بسیار زیاد قرار دارد. افزون بر این، بیش از 64 درصد معابر شهری و 2/60 درصد جمعیت شهر (19,215 نفر) در پهنه‌های با خطر بالا واقع شده‌اند.

نتیجه‌گیری: برای کاهش خطر سیلاب در شهرها، باید رویکرد تمرکز صرف بر اقدامات سازه‌ای تغییر کند و به توسعه زیرساخت‌های سبز-آبی، حفاظت از ساحل رودخانه و تقویت سازگاری فیزیکی شهر توجه شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Spatial analysis of the vulnerability of Saqqez city to flooding

نویسندگان English

Asrin Jalili 1
Habibollah Fasihi 2
Esmail Jalili 3
1 M.Sc. Student in Geography and Urban Planning, Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran. Email
2 . Corresponding Author, Associate Professor of Geography and Urban Planning, Department of Human Geography, Faculty of Geographical Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran. Email
3 Ph.D. Student in Climatology, Department of Physical Geography, Faculty of Earth Sciences, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. Email
چکیده English

Objective: This study aims to assess the spatial vulnerability of Saqqez City to flooding and to determine the relative contribution of key environmental and urban factors to flood vulnerability.

Methods: A GIS-based multi-criteria decision-making framework was developed by integrating spatial datasets, including elevation, hydrographic network, land use, precipitation, and vegetation cover. Spatial data were obtained from Google Earth Engine and other GIS databases. The Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed to determine the relative importance of each criterion and to produce the flood vulnerability map.

Results: The results indicate that distance from the hydrographic network is the most influential factor, with a weight of 0.473, followed by land use (0.284). The consistency ratio (CR = 0.0189) confirms the reliability of the pairwise comparisons. Approximately 8.25 km² and 4.33 km² of the study area fall within the high and very high vulnerability classes, respectively. In addition, more than 64% of the urban road network and 60.2% of the population are located within these highly vulnerable zones.

Conclusion: The findings suggest that reducing flood risk in Saqqez requires moving beyond conventional structural measures toward integrated urban planning strategies. Strengthening green-blue infrastructure, preserving river corridors, and improving the physical resilience of the urban environment should be considered key priorities for sustainable flood risk management.

کلیدواژه‌ها English

Flood Vulnerability
Geographic Information System (GIS)
Analytic Hierarchy Process (AHP)
Spatial Analysis
Saqqez

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 مهر 1405