Journal of Spatial Analysis Environmental Hazards

fa اثر پرفشار جنب حاره بر موقعیت مکانی چرخندهای مدیترانه و رخداد خشکسالی و ترسالی های فراگیر ایران The effect of subtropical high pressure on the position of Mediterranean cyclones and the occurrence of droughts and widespread wetness in Iran. تخصصي Special پژوهشي Research پرفشار جنب حارهای و چرخندهای مدیترانه ازجمله مهمترین سامانههای همدیدی موثر بر اقلیم ایران محسوب می شوند. در این پژوهش اثر موقعیت پرارتفاع جنبحاره بر چرخندهای مدیترانه در زمان ترسالی و خشکسالیهای ایران طی 1979 تا 2020 واکاوی شد. در این راستا از دو دسته داده بهره گرفته شد. از دادههای ایستگاهی برای شناخت دورههای ترسالی و خشکسالی بهره گرفته شد و برای شناسایی موقعیت مکانی پرفشار جنب حارهای از دادههای شبکهای ECMWF-ERA5 استفاده شد. نتایج نشان داد که پرفشار جنب حارهای با 3 سلول واچرخندی (پشته) بر موقعیت امواج جوی موثر بر بارش ایران اثر میگذارد. موقعیت مکانی پرفشار جنب حاره به ویژه پرارتفاع عربستان و شمال آفریقا نقش مهمیتری در موقعیت مکانی چرخندهای موثر بر بارش ایران دارند بطوریکه خشکسالیهای فراگیر با گسترش غربسو پرارتفاع عربستان و ادغام آن با پرارتفاع آفریقا، عدم گسترش ناوه مدیترانه تا دریای سرخ و کاهش سامانههای ادغامی سودانی و مدیترانه رخ میدهد. با جابجایی شرقسوی پرارتفاع برروی دریای عرب و شمال اقیانوس هند ناوه مدیترانه عمیقتر شده و مقدار تموج و به تبع آن بارش کشور افزایش مییابد. بنابراین گسترش شرقسوی واچرخند عربستان و تقویت پشته شمال آفریقا شرایط را برای گسترش ناوه مدیترانه فراهم میکند. هر زمانی پرارتفاع عربستان در شرقیترین حالت خود یعنی برروی دریای عمان و دریای عرب قرار گرفته باشد، از طریق دسترسی به پهنههای بزرگ آب جنوبی منجر به فرارفت رطوبت برای ایران و در نهایت رخداد بارش خواهد شد. عامل اصلی رخداد خشکسالی و ترسالی ایران تغییرات مکانی امواج جوی بواسطه تغییرات مکانی پرارتفاع عربستان است.   subtropical high pressure (STHP) and Mediterranean cyclone are among the most important synoptic systems affecting Iran's climate. In this study, the effect of the high altitude location of the sthp on the Mediterranean gyres during the droughts and wetness of Iran during 1979 to 2020 was analyzed. In this regard, two datasets were used. Station data were used to identify drought and wetness periods, and ECMWF-ERA5 grid data was used to identify the location of high pressure in the subtropical region. The results showed that STHP with 3 anticyclone cells (ridge) affects the position of atmospheric waves affecting Iran's rainfall. The STHP system, especially the Arabian Subtropical anticyclone (ASA) and North Africa, play a more important role in the location of the cyclone affecting Iran's rainfall, so that widespread droughts with the expansion of the ASA to the west and its integration with the African anticyclone, the lack of expansion of the Mediterranean trough to the sea Redness and reduction of Sudan low and Mediterranean integration systems occur. With the eastward movement of the ASA over the Arabian Sea and the northern Indian Ocean, the Mediterranean trough deepens and the amount of waves and consequently the rainfall of the country increases. Therefore, the eastward expansion of the Arabian Peninsula and the strengthening of the North African Ridge provide the conditions for the expansion of the Mediterranean Sea. Whenever the ASA is located in its easternmost position on the Oman Sea and the Arabian Sea, it will lead to the advection of moisture for Iran through the access to the large areas of southern water and eventually rainfall. The main cause of the occurrence of drought and wetness in Iran is the spatial variations of atmospheric waves due to the spatial variations in the ASA. پرفشار جنب حاره، پرارتفاع عربستان، چرخند مدیترانه، بارش، ایران subtropical high pressure, Arabian Subtropical anticyclone, Mediterranean cyclones, rainfall, Iran. 0 0 http://jsaeh.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1551-1&slc_lang=fa&sid=1 nabi mirzaei نبی میرزایی std_nabi_mirzaei@khu.ac.ir 100319475328460011389 100319475328460011389 Yes unverisity of kurdsatan دانشگاه کردستان bouhlul alijani بهلول علیجانی bralijani@gmail.com 100319475328460011390 100319475328460011390 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی mohamad darand محمد دارند m.darand@uok.ac.ir 100319475328460011391 100319475328460011391 No unverisity of kurdsatan دانشگاه کردستان